Kolęda

Zdrów bądź królu anielski, K nam na świat w ciele przyszły, Tyś zajisty Bóg skryty, W święte czyste ciało wlity. Zdrów bądź stworzycielu wszego stworzenia, Narodziłś się z ucirpienia, Prze swego luda zawinienia.... W żłobie leży, któż pobieży kolędować małemu Jezusowi Chrystusowi Dziś nam narodzonemu Pastuszkowie przybywajcie Jemu wdzięcznie przygrywajcie Jako Panu naszemu My zaś sami z piosneczkami Za wami pospieszymy, a tak tego Maleńkiego niech wszyscy zobaczymy Jak ubogo narodzony płacze w stajni położony więc go dziś ucieszymy .... Bóg się rodzi moc truchleje Pan niebiosów obnażony Ogień krzepnie blask ciemnieje Ma granice nieskończony Wzgardzony okryty chwałą Śmiertelny król nad wiekami A słowo ciałem się stało I mieszkało między nami (...) Podnieś rękę Boże dziecię Błogosław ojczyznę miłą W dobrych radach w dobrym bycie Wspieraj jej siłę swą siłą Dom nasz i majętność całą I wszystkie wioski z miastami A słowo... Mizerna cicha, stajenka licha Pełna niebieskiej chwały Oto leżący przed nami śpiący W promieniach Jezus mały Nad nim anieli w locie stanęli I pochyleni klęczą Z włosy złotymi z skrzydły białymi Pod malowaną tęczą Wielkie zdziwienie wszystkie stworzenie Cały świat oniemiały Mądrość mądrości, światłość światłości Bóg człowiek tu wcielony. Cicha noc, święta noc Pokój niesie ludziom wszem A u żłóbka Matka święta Czuwa sama uśmiechnięta Nad dzieciątka snem Cicha noc, święta noc Pastuszkowie od swych trzód Biegną wielce zadziwieni Za anielskich głosem pieśni Gdzie się spełnił cud...

Wyraz przyjął się w XVI wieku z łacińskiego „calendae” i oznaczał pierwszy dzień miesiąca. W starożytnym Rzymie śpiewano pieśni związane z obrzędami noworocznymi i ze zwyczajem składania życzeń, za co winszujący dostawali podarki. Echem tej tradycji są u nas takie zwroty w kolędach jak np. „Mości gospodarzu, mój drogi szafarzu”. Do tego doszły echa pogańskiego ubierania się kolędników w skóry zwierząt, pochody z  uroniem i wilkiem. Wielką rolę w rozwoju kolęd miały zakony franciszkanów i bernardynów i wprowadzony przez nich zwyczaj urządzania szopki i jasełek. Obecnie w Polsce ilość kolęd ocenia się na ponad pół tysiąca. Zdrów bądź królu anielski Najstarsza polska kolęda zapisana  w 1424 roku jest przekładem z języka czeskiego. Nie ma w niej charakterystycznej radości z narodzenia Dzieciątka, pierwszej gwiazdki, stajenki. To przyjdzie później. W żłobie leży Tekst przypisywany jest Piotrowi Skardze. Znano do niego trzy melodie. Piotr Skarga (właściwie Piotr Powęski) (1536 - 1612) jezuita, teolog, pisarz i kaznodzieja. Autor słynnego traktatu politycznego „Kazania sejmowe”. Napisał też „Żywoty świętych”, które do końca XVIII wieku wznawiano czternaście razy. Jeden z głównych organizatorów szkolnictwa jezuickiego w Polsce XVI-wiecznej, założyciel kilku kolegiów, rektor Akademii Wileńskiej. Przez 24 lata pełnił funkcję nadwornego kaznodziei Zygmunta III Wazy, który cenił go za wyjątkową osobowość i talenty krasomówcze. Bóg się rodzi Słowa Franciszka Karpińskiego śpiewano na różne melodie. Obecnie znana z małymi zmianami była popularna już w I poł. XIX w. Franciszek Karpiński (1741-1825) polski poeta klasycystyczny. W wieku 40 lat wydał pierwszy tomik wierszy „Zabawki wierszem”, który zwrócił uwagę rodziny Czartoryskich. Objął funkcję sekretarza księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego i wydał trzy kolejne tomy wierszy. Zyskał dużą popularność, ale rozczarowany do życia w stolicy, powrócił na Ruś Czerwoną, która w tym czasie znajdowała się już pod zaborem austriackim. Kupił wieś Chorowszczyznę, gdzie spisał swój pamiętnik i spędził resztę życia. Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Mizerna, cicha stajenka Piękny tekst Teofila Lenartowicza wydany w 1849 r. doczekał się wielu melodii i opracowań muzycznych. Najbardziej znaną jest melodia J. Galla. Teofil Aleksander Lenartowicz (1822 - 1893) polski etnograf, rzeźbiarz, poeta romantyczny. Uczestnik powstania 1848 roku. Na emigracji wykładał literaturę słowiańską. Tworzył wiersze patriotyczne i religijne, poematy historyczne oraz liryki oparte na folklorze mazowieckim. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie. Cicha noc Słowa niemieckie Joseph Mohr (1792-1848), słowa polskie Piotr Maszyński (1855-1934), melodia Franz X. Gruber.   Kolędy... - czy możemy wyobrazić sobie bez nich święta? Jolanta Woźnowska